KKM Nedir? Kur Korumalı Mevduatın İşleyişi ve Kapatılması

Son güncelleme: 23 Temmuz 2026

Aralık 2021'de Türk lirası, birkaç hafta içinde dolar karşısında yüzde 50'ye yakın değer kaybetti. Bu sert dalgalanmanın ardından hükümet ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), tasarruf sahiplerinin dövize veya altına yönelmesini engellemek amacıyla yeni bir mevduat türü duyurdu: Kur Korumalı Mevduat (KKM). Sistem, Türk lirası cinsinden tutulan mevduatın kur artışına karşı devlet güvencesiyle korunmasını sağlıyordu.

Bu makalede KKM'nin nasıl ortaya çıktığı, hesap sahibine sunduğu güvencenin işleyiş mekanizması, TCMB ve Hazine'nin üstlendiği maliyet, kimlerin bu hesaplardan yararlanabildiği, sistemin döviz kuru ve dolarizasyon üzerindeki etkisi ile 2024-2025 döneminde adım adım yürütülen kapatma süreci ele alınıyor.

KKM Nedir ve Neden Ortaya Çıktı

Kur Korumalı Mevduat, Türk lirası cinsinden açılan ve vade sonunda hem banka faizi hem de kur farkı ödemesi alabilen bir mevduat türüdür. Kur farkı ödemesi, hesabın açıldığı tarihten vade sonuna kadar dolar veya diğer belirlenen döviz kurlarındaki artışın, mevduata uygulanan faiz oranını aşması durumunda devreye girer. Böylece hesap sahibi, parasını dövize çevirmiş olsaydı elde edeceği getiriye yakın bir korumaya, TL mevduatta kalarak da erişebiliyordu.

Sistem, 21 Aralık 2021 tarihinde resmi gazetede yayımlanan tebliğle yürürlüğe girdi. Amaç açıktı: kurdaki sert yükselişin ardından bireysel ve kurumsal tasarruf sahiplerinin dövize hücumunu durdurmak, TL varlıklarda kalmayı teşvik etmek ve kur üzerindeki baskıyı azaltmaktı. Kısa sürede bankacılık sektöründe yaygınlaşan KKM, hem gerçek kişilere hem de daha sonra genişletilen kapsamla şirketlere sunuldu.

Sistemin İşleyişi: Kur Farkı Nasıl Ödenir

KKM hesabı açan bir mudi, parasını belirli bir vadeyle (genellikle 3, 6 veya 12 ay) bankaya TL olarak yatırır. Banka, hesap açılışında geçerli kuru referans alır. Vade sonunda güncel kur, referans kurdan daha yüksekse ve bu artış oranı bankanın ödediği faiz oranını geçiyorsa, aradaki fark hesap sahibine ek ödeme olarak yansıtılır. Yani mudi, kur artışı kadar bir getiriyi, parasını fiilen dövize çevirmeden elde etmiş olur.

Eğer vade sonunda kur artışı, bankanın ödediği faiz oranının altında kalırsa, hesap sahibi yalnızca normal mevduat faizini alır; kur farkı ödemesi yapılmaz. Bu nedenle KKM, dövizin doğrudan alım satımına göre daha öngörülebilir bir getiri sunar, ancak yükümlülük yalnızca kur artışı faizi aştığında ortaya çıkar. Altın fiyatlarındaki dalgalanmaya karşı koruma sağlayan benzer bir KKM türü de altın mevduatı sahipleri için tasarlanmıştı.

TCMB Güvencesi ve Bütçeye Maliyeti

KKM'nin kur farkı ödemesini doğrudan hesabı açan banka karşılamıyordu; bu maliyetin büyük bölümünü TCMB üstlendi. Merkez Bankası, bankalara kur farkı ödemelerini karşılamaları için kaynak aktardı; bazı dönemlerde Hazine de bütçeden katkı sağladı. Bu yapı, KKM'yi fiilen kamu güvenceli bir enstrüman haline getirdi ve bankacılık sektörünün kur riskini taşımasının önüne geçti.

Ancak bu güvence, TL'nin döviz karşısında değer kaybetmeye devam ettiği dönemlerde kamu maliyesine ciddi bir yük bindirdi. TCMB'nin bilançosunda KKM kaynaklı yükümlülükler önemli bir kalem haline geldi ve bu durum, merkez bankasının parasal politika esnekliğini de etkiledi. Ekonomistler, bu maliyetin döviz kurunu yapay olarak sabit tutmanın dolaylı bir bedeli olduğunu sık sık vurguladı.

Kimler KKM Hesabı Açabilirdi

Başlangıçta yalnızca gerçek kişilerin dövizini veya altınını TL'ye çevirerek KKM hesabı açmasına izin veriliyordu. Zamanla kapsam genişletildi: doğrudan TL mevduatı olan gerçek kişiler, kamu kurumları, ihracatçı şirketler ve daha sonra tüm tüzel kişiler belirli koşullarla sisteme dahil edildi. Şirketler için KKM'ye erişim, bilanço büyüklüğü ve döviz varlığı gibi kriterlere bağlandı.

Uygulama ilerledikçe düzenleyici otoriteler, sisteme girişi teşvik eden koşulları da sıklaştırdı. Örneğin bazı dönemlerde bir şirketin KKM hesabı açabilmesi için döviz varlığını belirli bir oranın altına çekmiş olması şartı arandı. Bu tür koşullar, KKM'yi yalnızca bir getiri aracı olmaktan çıkarıp dolarizasyonu azaltmaya yönelik bir politika aracına dönüştürdü.

KKM'nin Dolarizasyonu Azaltmadaki Rolü ve Eleştiriler

KKM'nin uygulamaya konduğu ilk dönemde, döviz mevduatlarının TL'ye dönüşüm hızında gözle görülür bir artış yaşandı. Bankacılık sektöründeki toplam KKM bakiyesi kısa sürede yüz milyarlarca TL'ye ulaştı ve bu durum, kurun görece istikrar kazanmasına katkı sağladı. Hükümet, sistemi dolarizasyonla mücadelede başarılı bir araç olarak sundu.

Buna karşın pek çok ekonomist, KKM'nin kur istikrarını gerçek bir para politikası aracı yerine kamu güvencesiyle yapay olarak sağladığını belirtti. Sistemin sürdürülebilirliği, TCMB'nin üstlendiği maliyetin büyümesine ve kur baskısının birikerek ertelenmesine bağlıydı. Ayrıca KKM'nin bankacılık sektöründe fiyatlama mekanizmalarını bozduğu, kredi faizleri ile mevduat maliyetleri arasındaki ilişkiyi karmaşıklaştırdığı yönünde eleştiriler de dile getirildi.

Sistemin Kapatılma Süreci

2023 yılının ikinci yarısından itibaren ekonomi yönetiminde yaşanan değişiklikle birlikte, KKM'den çıkışı hızlandıracak adımlar atılmaya başlandı. Yeni para politikası çerçevesi, döviz kurunu yapay güvencelerle değil faiz politikasıyla yönetmeyi hedefledi. Bu doğrultuda KKM hesabı açma ve yenileme koşulları kademeli olarak sıkılaştırıldı; yeni hesap açılışı önce şirketler için, ardından bireysel mudiler için giderek zorlaştırıldı.

2024 ve 2025 yılları boyunca TCMB, KKM'den normal TL mevduatına geçişi teşvik eden düzenlemeler yayımladı; zorunlu karşılık oranları ve dönüşüm hedefleri bu geçişi hızlandıran araçlar arasında yer aldı. Bu süreçte KKM'nin bankacılık sektöründeki toplam payı istikrarlı biçimde geriledi. 2026 yılına gelindiğinde sistem büyük ölçüde tasfiye edilmiş, yeni hesap açılışı sınırlı istisnalar dışında sona ermiş durumdaydı.

KKM'den Çıkışın Piyasalara Etkisi

KKM'den çıkış sürecinin en dikkat çekici sonuçlarından biri, TL mevduat faizlerinin döviz kuru beklentilerini daha şeffaf biçimde yansıtır hale gelmesiydi. Kur riski artık kamu güvencesiyle örtülmediği için mevduat sahipleri, TL'de kalma kararını doğrudan faiz oranı ile karşılaştırarak verme zorunda kaldı. Bu durum, bankacılık sektöründe faiz oluşumunun daha piyasa temelli işlemesine katkı sağladı.

Öte yandan geçiş döneminde bazı mudiler, KKM'nin sunduğu korumanın ortadan kalkmasıyla yeniden dövize veya altına yönelme eğilimi gösterdi. TCMB, bu geçişi yumuşatmak için faiz politikasını sıkı tutarak TL mevduatın cazibesini korumaya çalıştı. Sonuç olarak KKM, geçici bir kriz yönetimi aracı olarak başladığı yolculuğunu, yerini doğrudan faiz politikasına bırakarak tamamladı.

KKM ile Normal Mevduat Arasındaki Farklar

Normal TL mevduatında getiri yalnızca bankanın ödediği faiz oranıyla sınırlıdır; kur hareketi hesap sahibinin getirisini doğrudan etkilemez. KKM'de ise getiri iki bileşenden oluşur: faiz ve varsa kur farkı ödemesi. Bu fark, KKM'yi kriz döneminde cazip kılan temel özellikti, ancak sistemin kapatılmasıyla birlikte bu ayrım büyük ölçüde ortadan kalktı ve TL mevduat, döviz ve altın arasındaki tercih yeniden klasik risk-getiri dengesine döndü.

Yatırımcılar için pratik sonuç şudur: KKM benzeri devlet güvenceli bir kur koruması artık mevcut değildir. TL cinsinden tasarruf yapan biri, kur riskini üstlenmemek istiyorsa doğrudan döviz veya altın gibi varlıklara yönelmeyi ya da güncel mevduat faizinin enflasyon ve kur beklentilerini karşılayıp karşılamadığını dikkatle değerlendirmeyi göz önünde bulundurmalıdır.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir. Canlı fiyatlar için ana sayfaya bakın.