Zekât İçin Altın ve Gümüş Nisabı: Hesaplama Rehberi

Son güncelleme: 26 Temmuz 2026

Zekât, İslam'ın beş şartından biridir ve belirli bir zenginlik eşiğinin üzerindeki her Müslüman için farzdır. Ancak ne kadar altın veya paraya sahip olunca zekât vermek gerektiği sorusunun cevabı çoğu kişinin sandığından daha teknik bir hesaba dayanır. Zekâtın farz olduğu bu eşiğe nisap denir ve nisap, günümüzde kullanılmayan tarihi ağırlık birimleriyle (miskal, dirhem) tanımlanmıştır. Bu yüzden nisabın her yıl güncel altın ve gümüş gram fiyatlarına çevrilerek yeniden hesaplanması gerekir.

Bu rehber, altın ve gümüş nisabının gram karşılığını, bu iki rakamın kaynağını, nakit para ile ticari mallarda hangi nisabın esas alınacağını, zekâtın farz olması için gereken bir yıllık bekleme şartını, altın takıların zekâta tabi olup olmadığı tartışmasını ve 2026 yılı için nisap tutarının adım adım nasıl hesaplanacağını ele alıyor. Sonunda en çok sorulan sorulara kısa ve net cevaplar bulunuyor.

Nisap Nedir ve Zekâtın Farz Olma Şartları

Nisap, bir Müslümanın zekâtla yükümlü (mükellef) sayılması için sahip olması gereken asgari mal miktarıdır. Nisabın altında kalan mal varlığı zekâta tabi değildir; nisabı aşan durumlarda ise zekât malın tamamı üzerinden hesaplanır, yalnızca aşan kısım üzerinden değil. Zekâtın farz olması için üç temel şart aranır: kişinin nisap miktarına ulaşan bir mal varlığına sahip olması, bu malın borç ve temel ihtiyaçlar düşüldükten sonra da nisabı karşılaması (yani net servet esas alınır) ve bu miktarın üzerinden tam bir kamerî (hicri, ay takvimine göre işleyen) yıl geçmiş olması. Kamerî yıl güneş yılından yaklaşık 10-11 gün kısa olduğu için, zekât hesaplamasını her yıl aynı miladi tarihte değil, aynı hicri tarihte yapmak fıkhen daha doğru kabul edilir.

Altın Nisabı: 80.18 Gram ve Kaynağı

Klasik fıkıh kaynaklarında altın nisabı 20 miskal (dinar) olarak belirlenmiştir. Miskal, günümüz gram ölçüsüne çevrildiğinde yaklaşık 4.25 gram kabul edilir; bu da 20 miskalin 85 gram saf altına karşılık geldiği hesabını verir. Ancak Diyanet İşleri Başkanlığı başta olmak üzere birçok güncel kaynak, miskalin daha hassas ölçümüyle 80.18 gram rakamını kullanır. Pratikte 80 ile 85 gram arasındaki fark çoğu durumda belirleyici değildir: elinizdeki altın 80 gramın üzerindeyse hangi görüş esas alınırsa alınsın nisap tartışmasız aşılmış demektir; 80-85 gram arasında kalan miktarlarda ise bağlı olunan görüşe göre karar vermek gerekir. Burada sözü edilen gram, saf (has) altın karşılığıdır; 22 ayar bilezik gibi alaşımlı ziynet eşyasında ayar düşüklüğü ayrıca hesaba katılmalıdır.

Gümüş Nisabı: 595 Gram ve Kaynağı

Gümüş nisabı klasik kaynaklarda 200 dirhem olarak geçer. Dirhemin gram karşılığı yaklaşık 2.975 gram kabul edilir; bu da 200 dirhemin 595 grama denk geldiği hesabını verir, bazı kaynaklar bu rakamı yuvarlayarak 600 gram olarak kullanır. Gümüş nisabının pratikteki önemi, altın nisabından çok daha düşük bir TL tutarına karşılık gelmesidir, çünkü gram gümüş fiyatı gram altının çok altındadır. Bu fark, aşağıda anlatılan nakit ve ticari mal hesaplamalarında belirleyici bir rol oynar.

Nakit Para, Ticari Mal ve Alacaklarda Hangi Nisap Esas Alınır

Günümüzde çoğu kişinin zekâta tabi varlığı fiziki altın değil, banka hesabındaki nakit, döviz, ticari mal stoğu veya alacaklardır. Bu durumda hangi nisabın esas alınacağı sorusu önem kazanır. Hanefi fıkhında yaygın olan görüşe göre nakit para, ticari mal ve alacaklar için altın değil gümüş nisabı esas alınmalıdır, çünkü gümüş nisabı daha düşük bir eşiğe karşılık gelir ve bu, yükümlülüğü genişleterek yoksullar lehine sonuç doğurur. Yani elinizdeki nakit veya ticari malın toplam değeri, güncel gram gümüş fiyatıyla çarpılan 595 gramı aşıyorsa zekât farz olur. Bazı çağdaş fetva kurulları ise enflasyon ve gümüş fiyatlarındaki oynaklığı gerekçe göstererek altın nisabının esas alınmasını daha isabetli bulur. Bu konuda bağlı olunan mezhep veya danışılan fetva kaynağının görüşünü esas almak önerilir; iki hesap arasındaki farkın büyük olabileceği bilinerek karar verilmelidir.

Havelan-ı Havl: Bir Yıl Şartı Nasıl İşler

Zekâtın farz olması için nisap miktarındaki malın üzerinden tam bir kamerî yıl geçmesi şartına havelan-ı havl (yılın dönmesi) denir. Bu şart, yıl içinde malın bazen nisabın altına inip bazen üstüne çıkmasında da esneklik tanır: fıkhi görüşe göre önemli olan yılın başında ve sonunda nisabın sağlanmasıdır, yıl ortasındaki geçici dalgalanmalar zekâtın farz olmasını engellemez. Yıl içinde mala yeni servet eklenmesi durumunda (örneğin maaştan artan birikim), eklenen kısım için ayrı bir yıl beklemek yerine mevcut sermayenin yıl dönümünde toplam varlık üzerinden zekât verilmesi pratikte en çok tercih edilen yöntemdir. Bu nedenle çoğu kişi hicri takvimde sabit bir zekât günü belirleyip her yıl o gün toplam nisaba tabi varlığını hesaplar.

Ziynet Eşyası (Altın ve Gümüş Takı) Zekâta Tabi mi

Kullanılan altın ve gümüş takıların (ziynet eşyası) zekâta tabi olup olmadığı, mezhepler arasında en çok tartışılan konulardan biridir. Hanefi mezhebine göre kullanım amacı ne olursa olsun nisabı aşan altın ve gümüş zekâta tabidir; bilezik, kolye veya yüzük olarak takılıyor olması bu hükmü değiştirmez. Şafii, Maliki ve Hanbeli mezheplerinde ise örfe uygun, aşırıya kaçmayan miktardaki kullanım eşyası zekâttan istisna tutulur; zekât yalnızca biriktirme amaçlı tutulan veya ticaret için elde bulundurulan altın-gümüşe uygulanır. Türkiye'de takip edilen Hanefi geleneği çoğunlukla ilk görüşü esas alır, bu yüzden özellikle büyük miktarda altın takı biriktiren aileler için ziynet eşyasının toplam gram ağırlığını yıllık olarak hesaba katmak yaygın bir uygulamadır.

2026'da Nisap Tutarını Adım Adım Hesaplamak

Nisap tutarını güncel TL karşılığına çevirmek için üç adım yeterlidir. Birinci adımda hangi nisabın esas alınacağına karar verilir: fiziki altın varlığı için 80.18 gram (veya tercih edilen görüşe göre 85 gram) saf altın, nakit ve ticari mal için ise genellikle 595 gram gümüş. İkinci adımda güncel gram altın veya gram gümüş fiyatı, TL cinsinden güncel piyasa fiyatı üzerinden bu gram miktarıyla çarpılır; örneğin gram altın fiyatı belirli bir TL tutarındaysa, 80.18 gram ile bu fiyatın çarpımı nisap tutarını verir. Üçüncü adımda kişinin zekâta tabi tüm varlıkları, yani nakit, döviz, altın, gümüş, ticari mal ve kısa vadede tahsili beklenen alacakların toplamından varsa borçlar düşülerek, bu tutarla karşılaştırılır. Net varlık hesaplanan nisap tutarını aşıyorsa ve üzerinden bir kamerî yıl geçmişse zekât farz olur. Gram altın ve gram gümüş fiyatları günlük değiştiği için nisap tutarının da her hesaplamada güncellenmesi gerekir; geçen yılki TL rakamını olduğu gibi kullanmak hatalı sonuç verir.

Zekât Oranı, Ödeme Zamanı ve Verilecek Yerler

Nisabı aşan ve üzerinden bir yıl geçen mal varlığı için zekât oranı sabittir: kırkta bir, yani yüzde 2.5. Bu oran altın, gümüş, nakit, ticari mal ve alacaklar için aynı şekilde uygulanır; toprak ürünleri ve hayvancılık gibi farklı zekât türlerinde oran değişir ama bu rehberin kapsamı dışındadır. Zekâtın ödenme zamanı, farz olduğu anla yani yıl dönümüyle sınırlı değildir; farz olduktan sonra makul bir süre içinde ödenmesi gerekir, geciktirmek uygun görülmese de yükümlülük düşmez, sonradan da ödenebilir. Zekât, Kur'an'da sayılan sekiz sınıftan birine (fakirler, miskinler, zekât memurları, kalpleri ısındırılacaklar, köleler, borçlular, Allah yolunda olanlar, yolda kalmışlar) verilir; günümüzde bu genellikle güvenilir bir yardım kuruluşu veya doğrudan tespit edilen ihtiyaç sahibi üzerinden yapılır.

Sık Yapılan Hesaplama Hataları

Zekât hesaplamasında en sık görülen hata, brüt varlığı esas alıp borçları düşmemektir; oysa kısa vadeli borçlar, kredi kartı borcu veya o ay ödenecek kira gibi kalemler net varlıktan mahsup edilmelidir. İkinci yaygın hata, geçen yılın nisap tutarını güncellemeden kullanmaktır; gram altın ve gümüş fiyatları yıl içinde büyük oynaklık gösterebildiği için nisabın TL karşılığı her hesaplamada yeniden bulunmalıdır. Üçüncü hata, ziynet eşyasını hesaba hiç katmamaktır; Hanefi görüşünü esas alanlar için kullanılan takılar da toplam altın varlığına dahildir. Son olarak, bazı kişiler zekâtı her yıl miladi takvimin aynı ayında hesaplar; hicri yılın güneş yılından kısa olması nedeniyle bu yöntem uzun vadede zekât veriliş sıklığını hafifçe azaltabilir, hassas olmak isteyenlerin hicri takvimi esas alması önerilir.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir. Canlı fiyatlar için ana sayfaya bakın.